• 15 841 25 06
  • 15 841 20 61
  • Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
  • Poniedziałek - Piątek 7:00-15:00
Image
Image

PATRONI 2021

1. Tadeusz Różewicz

2. kard. Stefan Wyszyński

3. Konstytucja 3 Maja

4. Krzysztof Kamil Baczyński

5. Stanisław Lem

6. Cyprian Kamil Norwid


1921 - 2014

2021 Rokiem Tadeusza Różewicza

Pisarz awangardowy, nowator, który uwspółcześnił problematykę i unowocześnił formy polskiej literatury

 Urodził się 9 października 1921 roku w Radomsku. „O godzinie 9 urodził mi się syn. Trochę byłam rozczarowana, bo bardzo pragnęłam córki. Dzieciak urodził się zdrowy, tłuściutki, miał długie czarne loczki, które sięgały do połowy szyi". Tak wspomina narodziny swego syna Tadeusza matka poety, Stefania Maria z Gelbardów (1895 – 1957). W domu rodzinnym państwa Różewiczów żyło się skromnie. Ojciec, Władysław (1886 – 1977) był niższym urzędnikiem sądowym. Poeta miał dwóch braci - starszego Janusza oraz młodszego Stanisława, który był znanym reżyserem filmowym. Oto fragment wspomnień z dzieciństwa: „Kiedy byłem małym chłopcem, czytywałem ze starszym bratem bajki, potem opowiadania o Indianach, kowbojach, detektywach. Nocą nakryci pierzyną lub kołdrą, czytaliśmy przy lampce kieszonkowej, żeby mama nie  zobaczyła". I stwierdzenie ogólne na temat młodości: „Moje życie przebiegało tak, jak życie wszystkich ludzi, urodzonych w 1921 roku. Szkoła powszechna, harcerstwo, sodalicja... itd. Wszystko zupełnie przeciętne. Bez odchyleń".

Po maturze zdawał egzamin do Liceum Pedagogicznego w Piotrkowie Trybunalskim, jednak oblał go z powodu... śpiewu. W następnym roku zdał do Liceum Leśnego, ale wojna przekreśliła plany dalszej nauki. Różewicz zaczął więc pracować jako goniec i magazynier, potem został uczniem stolarskim w Fabryce Mebli Giętych. Brat Janusz wciągał go w konspirację. Po zaprzysiężeniu został skierowany do tajnej podchorążówki, gdzie szkolił się przez pół roku. Latem 1943 roku powołano go do oddziału leśnego. Z bronią w ręku, pod pseudonimem Satyr walczył do 1944 r. Za swą służbę partyzancką był po wojnie trzykrotnie odznaczany. Oprócz walki prowadził działalność oświatową, ponieważ wybrano go na referenta oświatowego. Wtedy narodził się prawdziwy debiut Różewicza pt.: „Echa leśne". Zbiorek zawierał historie kilku śmierci partyzanckich, kronikę walk oddziału, wywiady, wiersze, fraszki oraz humoreski. Utwory przepisywała kurierka konspiracyjna, przyszła żona poety - Wiesława Kozłowska. Tekst był odbijany na powielaczu i rozprowadzany przez sieć kolportażu. „Ta mała książeczka nie została napisana przy zielonym biurku przez urzędnika ani przez zawodowego dziennikarza. Pisał ją żołnierz jednego oddziału partyzanckiego Armii Krajowej. Nie szukaj w tej książeczce pięknych słów, kunsztownych okresów, patetycznych zwrotów – szukaj żołnierskiego serca, które jest otwarte, proste i  gorące...". Tak napisał Różewicz we wstępie „Ech leśnych". W czerwcu 1944 roku gestapo aresztowało brata Janusza i po wyroku śmierci rozstrzelano go wraz z innymi przywódcami oddziałów. Był to cios dla młodego Tadeusza. Po wojnie zamieszkał z rodzicami w Częstochowie. W 1945 roku zapisał się na wydział historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Tu związał się z grupą młodych artystów. Ponieważ poeta twierdził, że: „Pisanie, tworzenie jest to wyrażanie siebie", zaczyna następny etap swego jakby trzeciego debiutu.

Tadeusz Różewicz zaczął pisać już w 1938 r. Poza lirykami zaprezentował się jako poeta satyryczny. Wystąpił z repertuarem świetnych parodii, m.in. wierszy Kazimiery Iłłakowiczówny, Kazimierza Wierzyńskiego, Juliana Przybosia. Drugi etap jego debiutu przypadł na lata wojny w postaci wspomnianych „Ech leśnych". Wojna i okupacja zostawiły głęboki ślad na jego twórczości. W swych utworach przedstawia zagubienie swojego pokolenia, kryzys wartości moralnych, upadek człowieczeństwa, lekceważenie życia ludzkiego.

 „mam lat dwadzieścia

  jestem mordercą

  jestem narzędziem

 tak ślepym jak miecz

 w dłoni kata

 zamordowałem człowieka (...)”

 (Lament)

Wojna pomieszała znaczenie dobra i zła. Żeby żyć, trzeba było zabijać – okrutne prawo. Młody poeta listownie trafił ze swymi wierszami do redakcji Odrodzenia, do Juliana Przybosia, prowadzącego dział poetycki, który od razu poznał się talencie młodego twórcy. Już w lecie 1945 r. spędził dłuższy czas w gościnie u Przybosia, w Krakowie. Od tego czasu  będzie drukowany częściej i okazalej, co praktycznie otworzy mu łamy wszystkich pism literackich w Polsce. Przyboś ułatwia mu start i chroni przed atakami krytyki. W progach literatury witał go również Czesław Miłosz odą „Do Tadeusza Różewicza, poety”:

 „Szczęśliwy naród, który ma poetę

I w trudach swoich nie kroczy w milczeniu”.

Przyjaźnią zaszczycał go Leopold Staff.

„Przyszedł do mnie Różewicz.

Miał jedną nogawkę spodni wybitnie dłuższą.

Okazało się, że miał w niej dwie nagrody literackie i złoty medal.

Oby druga nogawka zrównała się z pierwszą”.

Tak Staff w 1955 r. chwalił poetę w humorystycznym stylu.

W 1948 roku Tadeusz Różewicz otrzymuje stypendium im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, ufundowane przez matkę poety, Stefanię Baczyńską. W latach sześćdziesiątych zyskuje popularność na przekór krytyce i w sporze z krytyką, która rozpoczęła atak. Zaczął go... Julian Przyboś. W 1967 r. doszło do zerwania stosunków między poetami. Zwolenników jednak przybywało. Lata siedemdziesiąte to jawna niechęć do pisarza, pod adresem którego wysuwano różne oskarżenia, krytykowano sztuki lub zupełnie pomijano go milczeniem. Staje się coraz bardziej osamotniony. Przenosi się do Gliwic – ucieka przed krytyką, polityką i naciskami. „Mieszkałem w Gliwicach, nosiłem z teściową i żoną węgiel do pieców, nie mogłem ogrzać swojej „osobnej izby", którą zamykaliśmy na całą zimę, moja żona, mimo że miała dwoje małych dzieci, musiała pracować zarobkowo, bo moje dochody „z poezji" nie wystarczały wtedy ani na jedzenie, ani na ubranie rodziny. W trzech pokojach mieszkała jeszcze przez wiele lat młodsza siostra mojej żony, moja matka i teściowa (...)"-  po latach wspominał poeta. Małżeństwo dochowało się dwóch synów: Kamila (1950) i Jana (1953 - 2008).

Małgorzata Różewicz, jego synowa, powiedziała w wywiadzie: „(…) moja teściowa Wiesława jest wyjątkową osobą, może należałoby jej także postawić pomnik? Otoczyła Tadeusza wyjątkową troską. Tak bardzo pielęgnuje jego prawo do tworzenia, że dom jest nastawiony głównie na niego. W domu tym wychowało się dwóch synów: Janek i Kamil. Tadeusz bardzo kocha żonę, jest w stosunku do niej niezmiennie serdeczny i ciepły. Wiesława rzeczywiście znajduje się w centrum jego świata. Właściwie są ze sobą w nieustającym dialogu, konsultując każdą decyzję. Ich małżeństwo trwa od 62 lat i nigdy nie było między nimi poważnego konfliktu. Po prostu pięknie się rozumieją. To miłość jeszcze z czasów okupacji. Wiesława była dzielną łączniczką Armii Krajowej. Przez wiele lat utrzymywała Tadeusza, zanim osiągnął sukces literacki. Zawsze czuła się zobowiązana wobec jego talentu i w pewnym momencie zrezygnowała z zawodowych aspiracji, aby mężowi dać przestrzeń i być w każdej chwili do jego dyspozycji. Myślę, że ma ogromny udział w jego sukcesie. Poza tym jest piękną, odważną i mądrą kobietą” ( 2011). 

 Tadeusz Różewicz z żoną Wiesławą

Ale im bardziej Różewicz stawał się w polskiej literaturze pisarzem osamotnionym, tym mocniej rozwijała się jego kariera w świecie. Dużo podróżował, uczestniczył w wieczorach autorskich, sympozjach artystycznych. Otrzymywał też liczne nagrody. Zwiedził (nieraz kilkakrotnie) Hiszpanię, Grecję, Włochy, Szwecję, Niemcy, Meksyk, Nowy Jork, Londyn, Wiedeń, Amman (Jordania), Pragę, Bratysławę, dawną Jugosławię. Dziś Różewicz należy do pisarzy polskich najwięcej tłumaczonych i najbardziej znanych w świecie. Ciekawy jest odbiór poezji poety w Chinach. Yi Li Jun, polonistka i tłumaczka, zauważyła, że twórczość Różewicza, niepodobna do literatury tłumaczonej w Chinach, jest „bliska mentalności chińskiej poprzez tkwiące w niej połączenie tragizmu i śmieszności". Na dowód tego, jak Tadeusz Różewicz jest znanym pisarzem w świecie, było wysunięcie jego kandydatury do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, jednak w tamtym czasie otrzymał ją  Czesław Miłosz. Wniosek o tę nagrodę dla Tadeusza Różewicza wyszedł właśnie z kół zagranicznych.  Ale i kandydowanie do Nobla nie zdołało przezwyciężyć wzmagającego się w kraju zobojętnienia wobec jego twórczości w tamtym okresie. Od 1968 r. mieszkał we Wrocławiu. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Po roku 1980 poeta zamilkł, mało pisał. Podczas spotkania z młodymi ludźmi na pytanie, co teraz robi, odpowiedział wierszem:

„Odpowiedziałem

nic nie robię

dojrzewałem przez pięćdziesiąt lat

do tego trudnego zadania

kiedy „nic nie robię"

robię NIC

kiedy nic nie robię

jestem w środku

widzę wyraźnie tych

co wybrali działanie

widzę byle jakie działanie

przed byle jakim myśleniem (...)

słyszę

jak byle kto mówi byle co

do byle kogo

byle jakość ogarnia masy i elity

ale to dopiero początek”

 Powrócił do pisania po roku 1990.

Tadeusz Różewicz zmarł 24 kwietnia 2014 roku we Wrocławiu.

Zgodnie z wolą poety jego prochy zostały złożone na cmentarzu przy kościele ewangelickim

Naszego Zbawiciela w Karpaczu.

Tadeusz Różewicz ma swoją ulicę w Pogórzu (woj. pomorskie), Kieźlinach (woj. warmińsko

– mazurskie) oraz w Wałbrzychu (woj. dolnośląskie).

Zbiory opowiadań

  • 1955 – Opadły liście z drzew
  • 1960 – Przerwany egzamin
  • 1966 – Wycieczka do muzeum
  • 1970 – Śmierć w starych dekoracjach
  • 1975 – Wędrówka Wędrowca
  • 1979 – Próba rekonstrukcji
  • 1983 – Te kwiaty
  • 2013 – Flagi

Zbiory wierszy i poematy

  • 1944 – Echa leśne
  • 1946 – W łyżce wody
  • 1947 – Niepokój (zawiera m.in. wiersz Ocalony)
  • 1948 – Czerwona rękawiczka
  • 1950 – Pięć poematów
  • 1951 – Czas, który idzie
  • 1952 – Wiersze i obrazy
  • 1954 – Równina
  • 1955 – Srebrny kłos(zawiera m.in. wiersz Przepaść)
  • 1956 – Poemat otwarty
  • 1958 – Formy(zawiera m.in. wiersz List do ludożerców)
  • 1960 – Rozmowa z księciem
  • 1961 – Zielona róża(wiersze wydane razem z dramatem Kartoteka)
  • 1961 – Głos Anonima(zawiera poemat Et in Arcadia ego)
  • 1962 – Nic w płaszczu Prospera
  • 1964 – Twarz
  • 1968 – Spadanie, Non-stop-show(poemat)
  • 1968 – Twarz trzecia
  • 1969 – Regio
  • 1973 – Poezja, dramat, proza(wybór)
  • 1974 – Wiersze
  • 1977 – Duszyczka
  • 1987 – Poezje
  • 1983 – Na powierzchni poematu i w środku
  • 1984 – Poezje wybrane (II)
  • 1987 – Poezje
  • 1988 – Poezja 1-2
  • 1991 – Płaskorzeźba
  • 1996 – Zawsze fragment
  • 1998 – Zawsze fragment. Recyclingfinał Nagrody Literackiej Nike, 1999
  • 1999 – Matka odchodzi– Nagroda Literacka Nike, 2000. Jury uznało ten wielogatunkowy tom za najlepszą książkę 1999 roku. Jest to „(…) gest pojednania z człowiekiem, dobrem, miłością i śmiercią”, twierdził Tadeusz Nyczek, dziennikarz Gazety Wyborczej,
  • 2001 – Nożyk profesora(poemat i wiersze) finał Nagrody Literackiej Nike, 2002
  • 2002 – Szara strefa– nominacja do Nagrody Literackiej Nike, 2003
  • 2004 – Wyjście– finał Nagrody Literackiej Nike, 2005
  • 1955, 2005 – Uśmiechy
  • 2006 – cóż z tego że we śnie
  • 2007 – Nauka chodzenia. Gehen lernen
  • 2008 – Dwie strony medalu
  • 2008 – Kup kota w worku. Work in progress
  • 2011 – Historia pięciu wierszy
  • 2011 – Dorzecze Różewicza(antologia wierszy ze szkicami 24. poetów)
  • 2012 – To i owo
  • 2014 – Wiersze przeczytane
  • 2015 – Ostatnia wolność
  • 2015 – Znikanie
  • 2017 – Wiersze i poematy z „Twórczości” (1946-2005)

Dramaty

  • 1960 – Kartoteka
  • 1962 – Grupa Laokoona
  • 1964 – Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja
  • 1965 – Wyszedł z domu
  • 1965 – Śmieszny staruszek
  • 1967 – Spaghetti i miecz
  • 1969 – Stara kobieta wysiaduje
  • 1970 – Akt przerywany
  • 1971 – Rajski ogródek
  • 1972 – Na czworakach
  • 1975 – Białe małżeństwo
  • 1977 – Odejście głodomora
  • 1979 – Przyrost naturalny
  • 1979 – Śmierć w starych dekoracjach
  • 1979 – Do piachu
  • 1982 – Pułapka
  • 1997 – Kartoteka rozrzucona– finał Nagrody Literackiej Nike, 1998
  • 1997 – Palacz

  Scenariusze

   Wspólnie z Kornelem Filipowiczem:

  • 1956 – Trzy kobiety
  • 1959 – Miejsce na ziemi
  • 1962 – Głos z tamtego świata
  • 1966 – Piekło i niebo

  Wspólnie ze Stanisławem Różewiczem:

  • 1961 – Świadectwo urodzenia
  • 1964 – Echo
  • 1967 – Mąż pod łóżkiem
  • 1968 – Samotność we dwoje
  • 1973 – Drzwi w murze

Odznaczenia

  • Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1996),
  • Order Sztandaru Pracy II klasy (1977) „za całokształt twórczości literackiej”,
  • Złoty Krzyż Zasługi(19 lipca 1955),
  • Medal Wojska Polskiego(1948),
  • Krzyż Armii Krajowej(1974),
  • Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”(22 marca 2009),
  • Order Ecce Homo(2000) „za odkrywanie mrocznej strony świata pełnego chaosu i podziałów, nadzieję bijącą z oceny codziennej, pozornie beznamiętnej szarości, za pogodzenie się z nieuchronnością i konsekwencję w dążeniu do poznania prawdy o człowieku, choćby najgorszej. Za poezję, która „dotyka serc i rzeczy...” (Poetyka),
  • odznaka Akcji „Burza”(15 sierpnia 1981).

Nagrody i wyróżnienia

  • 1966 – Nagroda Państwowa I stopnia,
  • 1970 - Nagroda Miesięcznika Odra,
  • 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia,
  • 7 października 1991 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego,
  • 1991 – honorowe obywatelstwo Radomska,
  • 1995 – honorowe obywatelstwo Gliwic,
  • 1997 – nagroda „Złotej Kuli”,
  • 1997 – Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego,
  • 22 stycznia 1999 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Śląskiego,
  • 1999 – laureat Nagrody Literackiej Władysława Reymonta za „twórczość całego życia”,
  • 10 marca 2000 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego,
  • 9 listopada 2000 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego „za złożenie w twórczości dobitnego i przejmującego świadectwa najważniejszym sytuacjom i doświadczeniom egzystencjalnym człowieka współczesnego”,
  • 4 kwietnia 2001 – doktorat honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego,
  • 1 czerwca 2006 Tadeusz Różewicz odebrał dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego,
  • 26 listopada 2006 – Nagroda Złotego Berła,
  • 8 października 2007 – nadanie tytułu honoris causa przez Akademię Sztuk Pięknych we Wrocławiu,
  • 2008 – Europejska Nagroda Literacka w Strasburgu,
  • 2008 – Wrocławska Nagroda Poetycka Silesius ( Tadeusz Różewicz jako pierwszy otrzymał ją w kategorii „całokształt twórczości”),
  • 2008 – Złoty Wawrzyn Olimpijski 2008 w kategorii poezja,
  • 25 czerwca 2009 – nadanie tytułu honoris causa przez Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy w Kielcach ,
  • 18 stycznia 2011 – Nagroda specjalna Polityki „Kreator kultury 2010” – „Nagroda za wierność poezji i sobie. Za świadectwo dane kilku kolejnym epokom oraz pytania, które włączyły polską literaturę i teatr w europejską debatę o najważniejszych doświadczeniach współczesnego człowieka”.

 Pogłosy artystyczne twórczości Tadeusza Różewicza

  • Film krótkometrażowy „Piwo” z 1965 roku, według opowiadania poety pod tym samym tytułem, w reżyserii Stanisława Różewicza.
  • Na podstawie opowiadania „Opadły liście z drzew" zrealizowany został film w 1975 r. w reżyserii Stanisława Różewicza.
  • Film „Białe małżeństwo" według dramatu Tadeusza Różewicza wyreżyserowała Magdalena Łazarkiewicz (w 1993 r.).
  • Zbiór różnych utworów „Przygotowanie do wieczoru autorskiego" został zilustrowany przez plastyka Jerzego Tchórzowskiego serią grafik nazwanych „Pejzażami elektrycznymi".


Kardynał Stefan Wyszyński

Uchwałą Sejmu i Senatu RP prymas Stefan Wyszyński został patronem 2021 roku. W ten sposób władza ustawodawcza Rzeczypospolitej oddała hołd Prymasowi Tysiąclecia, wyrażając pamięć, szacunek i wielkie uznanie dla całego jego życia i dokonań.

W 2021 roku obchodzona będzie 120. rocznica urodzin i 40. rocznica śmierci kardynała Stefana Wyszyńskiego. Prawdopodobnie w tym roku odbędzie się także ogłoszenie jego beatyfikacji, pierwotnie zaplanowanej na 2020 rok, ale odłożonej z uwagi na pandemię. Rocznice zadecydowały o uchwaleniu przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej 2021 rokiem Prymasa Tysiąclecia.

Stefan Wyszyński przyszedł na świat 3 sierpnia 1901 r. w Zuzeli nad Bugiem, na pograniczu Mazowsza i Podlasia. Gdy Stefan miał 9 lat, matka Julianna, z domu Karp, zmarła przy porodzie. W 1912 r., po skończeniu szkoły powszechnej Stefan wstąpił do znanego w Warszawie gimnazjum i liceum Wojciecha Górskiego. Po wybuchu I wojny światowej, od 1915 r. Stefan uczył się w Łomży, a następnie w Liceum św. Piusa X we Włocławku. Już w wieku 16 lat postanowił wstąpić do stanu duchownego. Wiele lat później pisał o swym powołaniu: „Gdybym miał dziś wybrać drogi życia mego na nowo, wybrałbym z największych bram tę, która doprowadzi do kapłaństwa, choćbym w głębi tej drogi widział przygotowaną dla siebie gilotynę”.

Po przyjęciu święceń kapłańskich 3 sierpnia 1924 r. został wikarym przy katedrze włocławskiej. Zwierzchnicy Wyszyńskiego szybko dostrzegli jego wybitne zdolności i już po roku wysłali go na Katolicki Uniwersytet Lubelski. Tam rozpoczął studia ekonomiczne i socjologiczne. W trakcie studiów przeniósł się jednak na Wydział Prawa Kanonicznego. Po czterech latach studiów, w 1929 r. uzyskał stopień doktora. Następnie odbył długą podróż naukową po Europie. Kształcił się m.in. w Rzymie. Po powrocie do kraju został wikariuszem, a następnie wykładowcą w Wyższym Seminarium Duchownym we Włocławku.

Po wybuchu II wojny światowej, na wyraźny rozkaz swych zwierzchników, aby uniknąć aresztowania, Wyszyński opuścił Włocławek. Od czerwca 1942 r. do końca okupacji niemieckiej, przebywał w podwarszawskich Laskach u ks. Korniłowicza, gdzie należał do konspiracji wojskowej i cywilnej. Jako „Radwan III” był kapelanem AK Okręgu Kampinoskiego, a w czasie powstania warszawskiego pracował  w szpitalu polowym. Rząd RP w Londynie za działalność podczas II wojny światowej przyznał Wyszyńskiemu Order Virtuti Militari, a dowództwo AK odznaczyło go Krzyżem Walecznych.

W marcu 1945 r. Wyszyński wrócił do Włocławka. Reaktywował wyższe seminarium duchowne (początkowo w Lubrańcu), a jednocześnie pełnił funkcję proboszcza w kilku odległych od siebie parafiach. W marcu 1946 r. w wieku 45 lat otrzymał nominację na biskupa lubelskiego, zostając najmłodszym członkiem Episkopatu Polski. „Byłem mocno tym przestraszony” – wspominał. Kardynał August Hlond jednak nalegał: „Papieżowi się nie odmawia”. Wyszyński sakrę biskupią przyjął na Jasnej Górze 12 maja 1946 r.

Od maja 1946 r. był stale inwigilowany przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. We wrześniu 1947 r. w imieniu Episkopatu Polski przygotował list pasterski, w którym biskupi po raz pierwszy poddali krytycznej ocenie politykę wyznaniową komunistów. List skutkował falą represji wobec Kościoła katolickiego w   Polsce.

Zgodnie z życzeniem umierającego prymasa Augusta Hlonda, 12 listopada 1948 r. Pius XII mianował Stefana Wyszyńskiego arcybiskupem warszawskim i gnieźnieńskim, i prymasem Polski. Zaniepokoiło to władze komunistyczne do tego stopnia, że w styczniu 1949 r. UB przygotowało zamach na jego życie. Miało do niego dojść po ingresie w drodze powrotnej z Gniezna do Warszawy. Próba ataku się nie powiodła – samochód prymasa pojechał do stolicy inną drogą.

W latach 1951–1953 władze komunistyczne otwarcie zastosowały represje wobec Kościoła katolickiego. Propaganda komunistyczna w sposób niewybredny atakowała Kościół i prymasa za rzekomy brak patriotyzmu, za kierowanie się niepolskimi interesami, za wysługiwanie się „faszyzmowi” i „imperializmowi amerykańsko-watykańskiemu”. W tym czasie prymas wielokrotnie interweniował w sprawach kapłanów i świeckich przetrzymywanych w kazamatach UB. Jesienią 1952 r. papież Pius XII, w dowód zaufania, wyniósł Stefana Wyszyńskiego do godności kardynalskiej. Mimo to nagonka władz komunistycznych na Kościół trwała nadal.

23 września 1953 r. Biuro Polityczne KC PZPR z Bolesławem Bierutem na czele podjęło decyzję o aresztowaniu (internowaniu) kardynała Stefana Wyszyńskiego. Arcybiskup Wyszyński został aresztowany 25 września 1953  r. w swej warszawskiej rezydencji przy ul. Miodowej. Był przetrzymywany najpierw w Rywałdzie, od października 1953 r. w Stoczku Warmińskim, od października następnego roku w Prudniku Śląskim, a od października 1955 r. w Komańczy (w czynnym klasztorze ss. Nazaretanek  w Bieszczadach). Przebywając w izolacji, kardynał wielokrotnie protestował. Domagał się bezwarunkowego zwolnienia. W Stoczku i w Prudniku był stale inwigilowany, w tym przez najbliższych współwięźniów, oraz podsłuchiwany (przez zainstalowany podsłuch).

Na fali odwilży październikowej w 1956 r. prymas został uwolniony, powrócił do stolicy i wsparł ekipę Władysława Gomułki. Doprowadził m.in. do anulowania dekretu z 9 lutego 1953 r. o obsadzie przez władze komunistyczne stanowisk duchownych w Kościele i składaniu przez duchownych ślubowań na wierność Polsce Ludowej oraz do zwolnienia z aresztów i internowania wszystkich biskupów oraz administratorów apostolskich, którym pozwolono następnie objąć stanowiska kościelne, a także sióstr zakonnych, wyrzuconych w ramach akcji „X-2” w 1954 r. ze swoich domów i umieszczonych  w obozach. Rósł jego autorytet w Kościele powszechnym, szczególnie od Soboru Watykańskiego II, w którego przygotowaniach i obradach Kardynał Stefan Wyszyński aktywnie uczestniczył.

Relacje między państwem a Kościołem pogorszyły się znacząco w grudniu 1965 r. w związku z wysłaniem przez Episkopat Polski listu biskupów polskich do biskupów niemieckich. Znajdujące się w nim słowa „przebaczamy i prosimy o przebaczenie” posłużyły propagandystom komunistycznym do wszczęcia nagonki na Kościół i Wyszyńskiego.

W 1968 r. Wyszyński potępił sprawców pobicia studentów, a także wskazywał negatywne skutki kampanii antyżydowskiej, prowadzonej przez partię, a szkodzącej dobremu imieniu Polski. Krytykował także interwencję wojsk PRL w Czechosłowacji.

W grudniu 1970 r., dotarł do wiernych na Wybrzeżu, przekazując im wyrazy solidarności i modlitwy. W poufnej korespondencji z władzami ostro krytykował nieprzestrzeganie praw związkowych, doprowadzenie społeczeństwa na skraj wyczerpania nerwowego, powszechne ubóstwo, brak osłon socjalnych, a w końcu podjęcie decyzji o strzelaniu do robotników.

W latach 1978–1979 z inicjatywy m.in. światowej Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej kandydatura kardynała została zgłoszona do Pokojowej Nagrody Nobla. Z coraz większym szacunkiem odnosili się do niego także niektórzy działacze komunistyczni z ekipy Edwarda Gierka, widząc w nim pod koniec lat siedemdziesiątych faktycznego „interrexa”.

Po wyborze Jana Pawła II na Stolicę Piotrową powszechnie twierdzono, że wyniesienie Karola Wojtyły było także zasługą prymasa i jego autorytetu. Podkreślał to wielokrotnie sam papież: „Nie byłoby na Stolicy Piotrowej tego Papieża Polaka, który dziś pełen bojaźni Bożej, ale i pełen ufności rozpoczyna nowy pontyfikat, gdyby nie było Twojej wiary, niecofającej się przed więzieniem i cierpieniem, Twojej heroicznej nadziei, Twojego zawierzenia bez reszty Matce Kościoła, gdyby nie było Jasnej Góry – i tego okresu dziejów Kościoła w naszej Ojczyźnie, które związane są z Twoim biskupim i prymasowskim posługiwaniem”. Wyrazem tego głębokiego  szacunku do prymasa był gest Jana Pawła II - gdy 22 października 1978 r. podczas homagium, ku zdumieniu całego świata, to papież ukląkł i ucałował pochylonego Prymasa Tysiąclecia.

Stefan Wyszyński, stojąc na czele Kościoła w Polsce, zdawał sobie sprawę z geopolitycznego położenia kraju, z faktycznego uzależnienia komunistów od Moskwy i systemu, którego nieodzownym elementem pozostawała antychrześcijańska ideologia materialistyczna i ateistyczna zarazem. Dlatego też, gdy wybuchły strajki w sierpniu 1980 r., kardynał zdecydował się na rozmowę z upadającą ekipą Edwarda Gierka. Podczas spotkania 25 sierpnia 1980 r. przekonywał I sekretarza KC PZPR, aby zgodził się na główny postulat robotników – powstanie samorządnych związków zawodowych oraz aby pojechał do strajkujących i osobiście z nimi rozmawiał.

Prymas wspierał powstanie NSZZ „Solidarność”, widząc w tym dziele dążenie narodu do poszerzenia pola wolności politycznej, społecznej i kulturalnej.

W ostatnich miesiącach swego życia był z jednej strony mediatorem między władzą komunistyczną i NSZZ „Solidarność”, a z drugiej – nieformalnym doradcą Lecha Wałęsy, z którym po raz pierwszy spotkał się już we wrześniu 1980 r. Doprowadził do historycznej wizyty przedstawicieli „Solidarności” u Ojca Świętego w Rzymie w styczniu 1981 r. Wiosną 1981 r. badania lekarskie potwierdziły u Wyszyńskiego śmiertelną chorobę nowotworową.

Dnia 28 maja 1981 r. o godzinie 4.40 prymas zmarł. „Jest to śmierć niezwykle spokojna, bez dostrzegalnych oznak konania. Zebrani, klęcząc wokół łoża, odmawiają różaniec” – notował ks. Bronisław Piasecki, osobisty sekretarz kardynała.

Zdaniem wielu historyków, nie byłoby dziś tak silnego autorytetu Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, gdyby nie determinacja kardynała Stefana Wyszyńskiego.

 


 


E-Szkoła
Egzaminy zawodowe
Egzamin maturalny
Konkursy
Projekty edukacyjne
O Szkole
Przetargi
ePUAP
BIP
Oferty pracy
Pedagog / Psycholog
Deklaracja dostępności
Biblioteka

Kontakt

Regionalne Centrum Edukacji Zawodowej
w Nisku
ul. Sandomierska 1
37-400 Nisko
tel./fax: 15 841 25 06
tel.: 15 841 20 61
Image
Image

Dojazd

Serwisy szkolne

Image
Image

Statystyki odwiedzin

Galerie

Image
Image
Image
© 2022 RCEZ Nisko
E-SZKOŁA
REKRUTACJA
EGAZMINY
AKTUALNOŚCI
DOKUMENTY
O SZKOLE